Coupon, lợi suất và giá trái phiếu

Coupon là gì và vì sao giá trái phiếu biến động ngược chiều lãi suất thị trường

Coupon là phần lãi mà tổ chức phát hành cam kết trả cho người nắm giữ trái phiếu theo từng kỳ, thường được xác định ngay lúc phát hành và giữ nguyên trong suốt thời hạn của trái phiếu. Đây là khoản tiền mang tính hợp đồng, không phụ thuộc vào việc giá trái phiếu trên thị trường lên xuống ra sao. Vì vậy coupon thường được xem là phần thu nhập ổn định và dễ hình dung nhất đối với người mới tìm hiểu.

Giá trái phiếu trên thị trường thứ cấp lại thay đổi theo lãi suất chung. Khi lãi suất thị trường tăng, trái phiếu đang lưu hành có coupon cố định trở nên kém hấp dẫn hơn, nên giá của nó thường giảm để bù lại. Ngược lại, khi lãi suất thị trường giảm, trái phiếu cũ có coupon cao hơn mặt bằng chung trở nên đắt giá hơn và giá thường tăng.

Cần phân biệt rõ coupon với lợi suất. Coupon gắn với mệnh giá và điều khoản phát hành, còn lợi suất gắn với giá thực tế mà nhà đầu tư bỏ ra để mua trái phiếu. Cùng một trái phiếu, người mua ở mức giá khác nhau sẽ có lợi suất khác nhau dù coupon không đổi.

Lợi suất đến ngày đáo hạn và khác biệt giữa nắm giữ đến hạn với bán sớm

Lợi suất đến ngày đáo hạn là mức sinh lời tổng thể nếu nhà đầu tư giữ trái phiếu đến khi tổ chức phát hành hoàn trả vốn gốc, tính cả các khoản coupon nhận được trong thời gian nắm giữ. Nói cách khác, đây là con số gộp lại toàn bộ dòng tiền nhận về so với giá mua ban đầu, quy về một mức sinh lời trung bình mỗi kỳ. Lợi suất này thay đổi khi giá mua thay đổi, dù coupon vẫn giữ nguyên.

Nếu giữ trái phiếu đến ngày đáo hạn và tổ chức phát hành thanh toán đầy đủ, kết quả tài chính của nhà đầu tư chủ yếu được quyết định bởi giá mua và coupon đã biết trước. Những dao động giá trên thị trường trong thời gian nắm giữ không ảnh hưởng trực tiếp đến khoản tiền cuối cùng nhận được. Đây là lý do nhiều người xem việc nắm giữ đến hạn là cách tiếp cận mang tính dự đoán được hơn.

Ngược lại, nếu bán trái phiếu trước ngày đáo hạn, kết quả phụ thuộc vào mức giá bán tại thời điểm đó, mà giá này lại chịu ảnh hưởng của lãi suất thị trường và nhu cầu mua bán. Người bán có thể thu được khoản lãi vốn nếu giá bán cao hơn giá mua, hoặc chịu khoản lỗ nếu giá bán thấp hơn. Vì vậy, cùng một trái phiếu, người nắm giữ đến hạn và người bán sớm có thể nhận về kết quả rất khác nhau.